Një epokë e re në mbrojtjen e oqeaneve premtohet nga Traktati mbi Detin e Hapur, i cili hyri në fuqi të shtunën (17/1), marrëveshja e parë ligjërisht e detyrueshme në botë për mbrojtjen e jetës detare në ujërat ndërkombëtare.
Oqeani thith dioksidin e karbonit dhe prodhon oksigjen, duke e bërë shëndetin e tij thelbësor për adresimin e krizës klimatike. Traktati mbi Detin e Hapur u krijua për të mbrojtur këtë pasuri jetësore të oqeaneve për planetin.
Ky traktat do të rregullojë pothuajse gjysmën e sipërfaqes së planetit, zonat e gjera oqeanike përtej kontrollit të çdo vendi të vetëm.
Këto zona janë subjekt i kërcënimeve serioze: praktikat shkatërruese të peshkimit, transporti detar, ndotja plastike, peshkimi i tepërt dhe minierat në det të thellë.
Që nga e premtja e kaluar (16/1), 83 vende e kishin ratifikuar atë, së fundmi iu bashkuan fuqi të mëdha si Kina dhe Japonia.
Vetëm 1% është e mbrojtur
Traktati krijon kornizën e parë rregullatore për krijimin e zonave të mbrojtura detare në detet e hapura, të cilat përbëjnë afërsisht dy të tretat e oqeaneve të botës. Aktualisht, vetëm 1% e këtyre ujërave janë të mbrojtura.
Pra, çfarë ndryshon duke filluar nga 17 janari 2026?
Vendet që e kanë ratifikuar traktatin duhet të fillojnë të bashkëpunojnë me shkencën dhe të ndihmojnë vendet në zhvillim.
Kompanitë që planifikojnë aktivitete që mund të kërcënojnë jetën detare duhet të paraqesin raporte dhe vlerësime të ndikimit në mjedis në përputhje me standardet e traktatit.
Më e rëndësishmja, sipas Associated Press, të gjitha vendet që e kanë nënshkruar këtë marrëveshje do të duhet të promovojnë objektivat e ruajtjes së traktatit kur marrin pjesë në organe të tjera ndërkombëtare që rregullojnë aktivitetet oqeanike, siç janë organizatat rajonale të peshkimit, Organizata Ndërkombëtare Detare dhe Autoriteti Ndërkombëtar i Shtratit të Detit.
Ndërsa institucionet kryesore, siç janë sekretariati dhe organi shkencor i traktatit, janë ende në zhvillim e sipër, shtetet pjesëmarrëse mund të fillojnë menjëherë përgatitjen e propozimeve për krijimin e zonave të mbrojtura detare./CNN